Wat is zenuwstelselregulatie?

"Ik snap het wel in mijn hoofd. Maar mijn lichaam voelt het nog niet."

Die zin hoor ik vaak in mijn praktijk.

Mensen vertellen dat ze weten dat er niets ernstigs aan de hand is. Ze weten dat de burn-out voorbij is. Ze weten dat de operatie goed is verlopen. Ze weten dat het gevaar voorbij is.

En toch slapen ze slecht.

Zijn ze voortdurend moe.

Schrikken ze van ieder geluid.

Raken ze overprikkeld in een drukke supermarkt.

Of voelen ze zich opgejaagd zonder duidelijke reden.

Je zenuwstelsel doet veel meer dan je denkt

Je zenuwstelsel regelt vrijwel alles wat automatisch gebeurt.

• Je ademhaling.
• Je hartslag.
• Je bloeddruk.
• Je spierspanning.
• Je spijsvertering.
• Je lichaamstemperatuur.
• Je slaap.

Maar ook de vraag:

Ben ik veilig of moet ik alert zijn?

Dat laatste gebeurt razendsnel. Veel sneller dan je er bewust over kunt nadenken.

Je hoeft niet eerst te bedenken of je schrikt van een harde knal. Je lichaam reageert al voordat je hoofd begrijpt wat er gebeurt.

Dat is maar goed ook. Want daardoor kunnen we snel reageren als dat nodig is.

Een zenuwstelsel hoort flexibel te zijn

Een gezond zenuwstelsel staat niet altijd ontspannen. Je hoeft je dus niet altijd kalm te voelen.

Maar ook niet altijd 'aan'. Het beweegt de hele dag mee.

Als je moet presteren, mag je hartslag omhoog.

Tijdens het sporten ook. Bij een spannende presentatie ook.

Dat is gezond.

Daarna hoort je lichaam weer terug te schakelen.

Je ademhaling wordt rustiger.

Je spieren ontspannen.

Je spijsvertering komt weer op gang.

Je voelt weer ruimte in je hoofd.

Die afwisseling is precies hoe het bedoeld is.

Wanneer gaat dat mis?

Soms maakt je lichaam zoveel mee dat terugschakelen niet meer vanzelf gaat.

Dat kan gebeuren na:

• langdurige stress;
• een burn-out;
• een angstige periode;
• een ongeluk;
• een operatie;
• een heftige bevalling;
• een periode waarin je continu hebt moeten zorgen;
• ziekte;
• langdurige onzekerheid.

Je lichaam leert dan als het ware:

"Ik MOET alert blijven."

Ook wanneer het gevaar allang voorbij is.

Je hoofd en je lichaam lopen niet altijd gelijk

Dit vind ik misschien wel het belangrijkste om te begrijpen.

Veel mensen proberen hun klachten op te lossen met hun hoofd.

Ze zeggen tegen zichzelf:

"Ontspan."

"Maak je niet druk."

"Er is niks aan de hand."

Maar als je zenuwstelsel nog steeds denkt dat het alert moet blijven, verandert daar weinig door.

Vergelijk het met een rookmelder.

Als die voortdurend afgaat terwijl er geen brand is, helpt het niet om ertegen te praten.

Je zult moeten uitzoeken waarom hij blijft afgaan.

Zo kijk ik ook naar het zenuwstelsel.

Niet als iets wat stuk is. Maar als een systeem dat ooit iets heel verstandigs heeft gedaan, alleen nu moeite heeft om terug te schakelen.

Klachten die ik vaak zie

Iedereen reageert anders, maar veel mensen herkennen één of meer van deze klachten:

• snel overprikkeld zijn;
• slecht slapen;
• moeite hebben met ontspannen;
• altijd 'aan' staan;
• hartkloppingen;
• vermoeidheid;
• een opgejaagd gevoel;
• duizeligheid;
• veel spanning in nek en schouders;
• moeite met concentreren;
• sneller emotioneel reageren;
• weinig energie na een drukke dag.

Op zichzelf zeggen deze klachten niet alles. Er kunnen ook andere oorzaken zijn. Daarom is het belangrijk om lichamelijke klachten altijd goed te laten beoordelen als daar aanleiding voor is.

Maar wanneer onderzoeken geen duidelijke verklaring geven, zie ik vaak dat mensen eindelijk puzzelstukjes op hun plek zien vallen zodra ze begrijpen hoe hun zenuwstelsel werkt.

Kun je je zenuwstelsel dan trainen?

Ja.

Je zenuwstelsel is niet statisch.

Het blijft zich aanpassen.

Dat betekent ook dat het opnieuw kan leren schakelen tussen inspanning en ontspanning.

Niet door jezelf te dwingen om rustig te zijn.

Maar door je lichaam steeds opnieuw ervaringen te geven waarin het merkt:

"Ik ben veilig."

Dat vraagt oefening.

Geduld.

En vaak ook herhaling.

Wat kun je zelf doen?

Er bestaat geen wonderoefening die alles oplost.

Wel zijn er dingen die je zenuwstelsel kunnen helpen om weer flexibeler te worden.

Denk aan:

• een regelmatig dagritme;
• voldoende slaap;
• stabiele voeding met voldoende eiwitten;
• rustige ademhalingsoefeningen;
• dagelijks bewegen op een manier die bij je past;
• momenten waarop je bewust vertraagt;
• leren herkennen wanneer je lichaam spanning opbouwt.

Juist de kleine dingen die je vaak herhaalt, maken op de lange termijn het verschil.

Hoe ik hiernaar kijk

In mijn praktijk zie ik regelmatig mensen die denken dat ze niet goed herstellen.

Ze worden onzeker omdat hun omgeving zegt dat het "nu toch wel over zou moeten zijn".

Maar herstel laat zich niet plannen.

En een zenuwstelsel laat zich al helemaal niet opjagen.

Vaak verandert er al iets als mensen begrijpen dat hun lichaam niet tegen hen werkt, maar juist probeert hen te beschermen.

Dat inzicht haalt vaak een groot deel van de frustratie weg.

Van daaruit ontstaat ruimte om echt te herstellen.